Buikwaterzucht is een aandoening bij vissen waarbij ze een grote buikomvang hebben en de schubben van het lichaam af staan (zoals een dennenappel). Vaak wordt bij buikwaterzucht gedacht aan een besmettelijke aandoening. Dit is echter bij koi slechts in 1% van alle gevallen. De besmettelijke variant is meestal een infectie met vistuberculose (vistbc). Bij wilde karpers bestaat er een virus dat wel vaker een besmettelijke buikwaterzucht kent, dit is Spring Viremie of Carp (SVC). Deze aandoening komt tot op heden hoogst zelden voor. Buikwaterzucht is dus meestal NIET besmettelijk.

Buikwaterzucht kan vele oorzaken hebben:

	Een bacteriële infectie
	Een virale infectie
	Een herpesvirus
	Mitraspora cyprini
	Een tumor
	Nierfalen door giftige stoffen
	Een chronische te hoge ammoniak waarde
	Andere oorzaken door slechte watercondities

Bij bijna alle genoemde oorzaken vindt er een ophoping plaats van stoffen of organismen in de lever en de nieren. Deze ophoping zorgt voor een weefselbeschadiging in de lever en de nier. De beschadiging kan zo erge vormen aannemen dat de organen niet meer normaal meer hun functie kunnen uitvoeren. De waterhuishouding van de vis raakt dan ontregelt. Het water blijft achter in de verschillende weefsels. Dit water zakt ten gevolge van de zwaartekracht en komt onder in de buikholte terecht. Het volume van de buik neemt toe en er wordt extra druk uitgeoefend op de buikwand met als gevolg dat deze strak gespannen wordt en de schubben rechtop gaan staan. Het water in de schubben wordt ook niet goed afgevoerd en per schub vindt er een ophoping plaats. De grote hoeveelheid water zorgt ervoor dat de schubben nog meer overeind gaan staan.

Indien er slechts enkele schubben overeind gaan staan is de prognose nog redelijk. Als de vis echter helemaal een denneappel wordt is de prognose slechter aangezien er dan een grote weefselbeschadiging heeft plaatsgevonden waardoor de orgaanfuncties verstoord zijn. Over het algemeen kunnen de organen slecht herstellen en zal de vis aan de gevolgen overlijden.
 

Valse en echte buikwaterzucht
De oorzaak van een valse buikwaterzucht ligt niet in de nier, die van echte buikwaterzucht wel. De echte buikwaterzucht begint over het algemeen achter het hoofd met het uitstaan van de schubben en breidt zich snel uit naar de achterzijde van het lichaam. Ook ziet men vaak exophtalmus (uitpuilende ogen).
Valse buikwaterzucht blijft vaak heel plaatselijk en gaat zich geleidelijk uitbreiden. De valse buikwaterzucht kan men indelen in een oorzaak in de huid of een oorzaak in de buikholte. De oorzaak van de huid is vaak gekenmerkt door een aantal schubben die uitstaan en er is daar vaak roodheid te zien. De roodheid is een teken van ontsteking in de huid.
Indien de oorzaak zit in de buikholte, kan men plaatselijk een aantal schubben hebben die uitstaan, maar deze zijn vaak niet ontstoken. Wat vaak opvalt is dat plaatselijke zwelling van de huid, welke veroorzaakt wordt door druk vanuit de buikholte, zich langzaam uitbreid. Het kan zelfs gebeuren dat dat het aantal uitstaande schubben minder wordt. Dit laatste beeld komt nogal eens voor bij een tumor in de buikholte, met name bij eierstokkanker.
Tumoren geven  meestal ook een grote druk op de nier of op de urinewegen. Hierdoor kan het dier niet meer goed urine verliezen. Het wordt nu dus een echte buikwaterzucht waarbij de ogen ook gaan uitpuilen. (Exophtalmus)
Een valse buikwaterzucht kan ook veroorzaakt worden door een gedraaide achterste zwemblaaskamer. Door de draaiing kan er alleen nog maar lucht in en geen lucht meer eruit. Het gevolg is dat de kamer zich verplaatst en er wordt druk uitgeoefend op de buikwand. Hierdoor wordt de buikwand strak gespannen en gaan de schubben uitstaan.

Behandeling van buikwaterzucht
De behandeling van buikwaterzucht is niet makkelijk en het is verstandig er een deskundige bij te halen. Slechts 5% van alle vissen met echte buikwaterzucht overleven de aandoening. Bij een valse buikwaterzucht uitgaande van de huid is het overlevingspercentage 90%. Bij de valse buikwaterzucht uitgaande van een andere oorzaak in de buikholte is het overlevingspercentage nihil.
Het gebeurt al te vaak dat bij een vis met buikwaterzucht direct antibioticum wordt gespoten zonder de oorzaak te achterhalen. In 60% van de gevallen van echte buikwaterzucht is een parasitaire infectie de primaire oorzaak. De symptomen worden in een te laat stadium ontdekt en bestrijding is dan voor de geïnfecteerde vis te laat. Een huid-afstrijkje kan dan voor de andere vissen nog wel de redding betekenen.
Besmettelijke buikwaterzucht kan men herkennen aan de volgende kenmerken:

	Er moet sprake zijn van een echte buikwaterzucht
	er moeten minstens 2 vissen besmet zijn
	de symtomen moeten binnen 24-36 uur ontstaan zijn bij beide vissen

Isoleer de zieke dieren van de gezonde en neem zo snel mogelijk contact op met een deskundige. (bijv. www.koidokter.nl )

Plaats een vis met een nierprobleem niet in een bak met een hoge concentratie zout. De vis krijgt dan meer problemen om water op te nemen waardoor de afgifte van ammoniak bemoeilijkt wordt. Daardoor kan nog meer orgaanbeschadiging optreden.

Bij een vis met een vermoeden van beginnende buikwaterzucht kan een behandeling met zout van 5-8 gram per liter nog hoop bieden. Door de concentratie zout aan de buitenkant van de vis te verhogen neemt het dier minder water op en zal dus langzamer vollopen. Wellicht dat in de tussentijd de organen ontlast worden en minder beschadigen, zodat er kans op genezing is. Maar vaak is dit niet het geval.